ELEKTRONİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER Ana Sayfa | İletişim
  ELEKTRONİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER
TEMEL ELEKTRONIK » Diyot » Dogrultma devreleri
      DOGRULTMA DEVRELERI  
 

      Sehir sebekesinden gelen AC 220V daha düsük bir seviyeye düsürülür. AC olarak azaltilan gerilim, dogrultucu devresi çikisinda sadece pozitif yada sadece negatif alternans kalacak sekilde elde edilir. Sehir sebekesi 220V. alternatif gerilimdir. Bir çok elektronik cihaz ise DC besleme gerilimi ile çalismaktadir. DC gerilim elde etmek amaciyla Dogrultucu devreler kullanilir. AC gerilimi DC’ye çeviren devreye dogrultma devresi denir. Diyot ile olusturulan dogrultucu devreleri, girisindeki alternatif akimin bir alternansini kirparak çikisa verirler. Çikista tek yönlü dalgali (ripple) bir akim elde edilir.

 

   1. Yarim dalga dogrultma devresi : Transformatörün sekonderinin bir ucuna seri olarak baglanan bir diyot ile yapilan, diyot yönüne göre bir alternansi kirpan devreye yarim dalga dogrultucu devresi  denir.
 
 

Devrede transformatör 220V’luk AC gerilimi, 12V’luk AC gerilime düsürür. Transformatörün primeri ile sekonderi arasinda 1800’lik faz farki bulunur. Primerin P1 kisminda negatif alternans oldugunda sekonderin S1 kisminda pozitif alternans bulunur. Ayni sekilde P1’de pozitif alternans varken S1’de negatif alternans vardir. Ayrica transformatörün hem primerde  hem de sekonderde üst ucu ile alt ucu arasinda  da 1800’lik faz farki bulunur.

Asagidaki sekilde görülen devrede diyotun iletime geçebilmesi için anoduna pozitif alternans gelmesi gerekir. Transformatörün primerindeki P1 noktasinda negatif alternans oldugunda diyotun anoduna sekonderin S1 noktasindan pozitif (+),  S2 noktasindan negatif (-) alternans gelir. Bu durumda diyot iletime geçerek anot-katot arasi kisa devre gibi olur. S1 noktasindaki pozitif alternansli  sekonder gerilimi yük direnci üzerinde düser. Idealde bu gerilim sekonder gerilimine esittir. Ancak diyot üzerinde diyotun açma gerilimi olan 0,7V’luk bir gerilim mevcuttur. Bu gerilim hesaplamalarda genellikle ihmal edilir.

Sekonderin üst ucundan çikan akim yük direnci üzerinden geçerek sekonderin alt ucundan devresini tamamlar. Akimin yük direncine girdigi nokta (+), çiktigi nokta (-) polariteli olur.

 

Asagidaki sekillerde görüldügü gibi diyotun anoduna negatif (-), katoduna  pozitif (+) alternans geldiginde diyot ters polarma alacagindan açik devre olur. Devreden akim geçemeyeceginden direnç üzerinde gerilim düsümü olmaz.

      

Asagidaki sekilde sekonder geriliminin pozitif alternanslarinda diyotun iletime geçmesiyle çikista olusan nabazanli DC gerilim görülmektedir. Pozitif alternanslar çikisa yansirken negatif alternanslarda çikis gerilimi “0” olur.

                                                             

  2. Tam dalga dogrultma devresi :

      Iki diyotlu (orta uçlu) tam dalga dogrultma devresi : Transformatörün sekonderinin her iki ucuna seri ve ayni yönde baglanan birer diyot ile yapilan, diyot yönlerine göre sadece pozitif yada negatif  alternanslari geçiren devreye orta uçlu tam dalga dogrultucu devresi denir. Bu isim devrede kullanilan transformatörün orta uçlu olmasindan dolayi verilmistir. Ayni devre iki diyotlu tam dalga dogrultucu devresi olarak da adlandirilir.

Devrede transformatörün primer girisine gelen 220V. AC gerilim, orta uçlu transformatör tarafindan düsürülerek, sekonder çikisindan 2x12V. AC olarak elde edilir. Orta uca göre iki dis uçta 12V gerilim olusurken, iki dis uç arasinda ise 24 Volt elde edilir. Her iki dis uçta orta uca göre simetrik bir gerilim olusur.

 Tam dalga dogrultma devresinde iki diyot sira ile iletime geçerler. Dolayisiyla  her iki diyot sekonder geriliminin birer alternansinda iletime geçtiklerinden diyotlar ayni yük akiminin yarisini tasirlar. Böylelikle devredeki diyotlarin her biri yarim dalga dogrultucu olarak görev yaparlar.

Yarim dalga dogrultmaç devrelerinde PIV, sekonderin maksimum gerilimine (Vm) esit iken, iki diyotlu tam dalga dogrultma devrelerinde ise maksimum sekonder geriliminin iki katidir (2Vm yada VP-P). Köprü diyotlarla gerçeklestirilmis tam dalga dogrultma devresinde PIV yarim dalga dogrultmada oldugu gibi maksimum sekonder gerilimine esittir (Vm).

Asagidaki sekilde görüldügü gibi üst uca pozitif alternans geldiginde alt uca negatif alternans gelir. Bu durumda D1 diyotu iletimdeyken D2 diyotu yalitimdadir. Sekonderin üst ucundan çikan akim D1 diyotu ve yük direnci üzerinden geçerek sekonderin orta ucundan devresini tamamlar. Orta uca göre üst uç (+) polaritede iken alt uç (-) polaritede olur.

 

Asagidaki sekilde alt uca pozitif alternans geldiginden D2 iletimde ve ayni anda üst uca da negatif alternans geldiginden D1 yalitimdadir. Sekonderin alt ucundan çikan akim D2 diyotu ve yük direnci üzerinden geçerek sekonderin orta ucundan devresini tamamlar. Orta uca göre üst uç yine (+) polaritede iken alt uç (-) polaritede olur. Dolayisiyla çikisin üst ucunda, sekonderin her iki alternansinda da pozitif yönde nabazanli DC gerilim olusur.

 

Asagidaki sekilde sekonder geriliminin pozitif ve negatif alternanslarinda diyotlarin sirayla iletime geçmesiyle çikista elde edilen nabazanli DC gerilim görülmektedir.

 

Köprü tipi (iki diyotlu) tam dalga dogrultma devresi : Transformatörün sekonderine dört adet diyotun (veya köprü diyot) baglanmasiyla yapilan, çikisinda tek yönlü alternans elde edilen devreye köprü tipi tam dalga dogrultucu  devresi denir.

 

 

Orta uçlu tam dalga dogrultmaç devresinde transformatör orta uçlu (simetrik çikisli) iken, köprü tipi tam dalga dogrultmaç devresindeki transformatörde orta uç yoktur. Devrede transformatörün primer girisine gelen 220V. AC gerilim, transformatör tarafindan düsürülerek, sekonder çikisindan 12V. AC olarak elde edilir. Devrede diyotlar ikiserli olarak iletime geçerek negatif alternanslari kirparlar.

Asagidaki sekilde görüldügü gibi üst uçta pozitif alternans varken alt uçta negatif alternans vardir. Bu durumda D1 ve D2 diyotlari iletimde ve D3 ve D4 diyotlari yalitimdadir. Sekonderin üst ucundan çikan akim D1, yük direnci ve D2 diyotu üzerinden geçerek sekonderin alt ucundan devresini tamamlar.

 

Asagidaki sekilde görüldügü gibi üst uca negatif alternans geldiginde alt uçta pozitif alternans olur. Bu durumda D3 ve D4 diyotlari iletimde  D1 ve D2 diyotlari yalitimdadir. Sekonderin alt ucundan çikan akim D4, yük direnci ve D2 diyotu üzerinden geçerek sekonderin üst ucundan devresini tamamlar. Her defasinda akim yük direncinin üst ucundan girdiginden çikisin üst ucu (+) polaritede alt ucu (-) polaritede olur. Görüldügü gibi devrede diyotlar ikiserli olarak iletime geçerler. Çikista sadece pozitif alternanslardan olusan dalgali DC elde edilir.

 
 
 
 
 
Bu bölümde yer alan konular bugüne kadar yayinlanmis olan kitaplarimizdan özet olarak alinmistir.
Ilgilendiginiz konularin ayrintilari için kitaplarimiza basvurabilirsiniz.